Het leven zit vol met momenten waarop ik mezelf afvraag: “Waarom maak ik me hier eigenlijk zo druk om?” Dat zijn van die kleine, triviale dingen. Gedachten die opeens als een lawine over me heen lijken te komen. Misschien is dat wel de kunst van het relativeren. Het vermogen om die lawine van dagelijkse zorgen en problemen terug te brengen tot een sneeuwballetje, dat ik rustig van me af kan laten rollen. Als ik eerlijk ben, gaat het vaak niet eens om grote obstakels. Het gaat om kleine irritaties die mijn hele gemoedstoestand beïnvloeden. Hoe vaker ik me bewust ben van mijn neiging om in te zoomen op het negatieve, hoe meer ik begin in te zien dat een stapje terug nemen me vaak meer helpt dan blindelings doorrammen.
Relativeren is eigenlijk een soort mentale gymnastiek. Het houdt me flexibel, vooral als het gaat om motivatie en zelfzorg. Ik heb gemerkt dat als ik mezelf blijf vertellen dat alles perfect moet zijn, ik verstrikt raak in een web van eigen verwachtingen. En hoe harder ik dan vecht om gemotiveerd te blijven, hoe meer ik het gevoel heb dat ik vastzit. Door te relativeren geef ik mezelf de ruimte om even stil te staan en te beseffen dat het oké is als dingen niet altijd volgens plan verlopen. Want laten we eerlijk zijn, wanneer doen ze dat wel?
Vermogen om te relativeren
Het vermogen om te relativeren helpt me niet alleen om mezelf minder serieus te nemen, maar ook om mijn eigen motivaties in perspectief te plaatsen. Soms zit ik vast in de gedachte dat ik alles in één keer moet oplossen, maar door te relativeren kan ik het grotere plaatje zien. Ik begin te begrijpen dat kleine stappen vooruit soms net zo belangrijk zijn als de grote sprongen die ik van mezelf verwacht. Dat geeft me rust en voorkomt dat ik opgebrand raak.
Zelfzorg en relativeren gaan voor mij hand in hand. Als ik alle dagelijkse verplichtingen en verwachtingen van anderen op de weegschaal leg zonder daar even over na te denken, eindig ik met een overvolle agenda en een leeg gevoel. Maar wanneer ik tijd maak om te reflecteren en te relativeren, besef ik dat ik niet altijd de held hoef te zijn. Soms is het oké om gewoon een dutje te doen of een pizza te bestellen in plaats van een gastronomisch verantwoord avondmaal op tafel te zetten. Want in de grote kosmische orde van het universum doet die ene gemiste workout of dat extra stukje chocolade er echt niet toe.
Motivatie-effect
Relativeren heeft een verrassend krachtig effect op hoe ik mijn motivatie vasthoud. Wanneer ik de kunst van het relativeren toepas, krijg ik een beter beeld van wat echt belangrijk is. Het helpt me om prioriteiten te stellen en mezelf niet te verliezen in perfectionisme. Dat geeft me energie om door te gaan. Ik verstrik niet langer in details die er uiteindelijk niet toe doen. Ik kan mijn doelen blijven nastreven zonder dat ze me overweldigen, en dat geeft me een gevoel van balans. Bovendien helpt het me om beter om te gaan met tegenslagen. Als ik kan lachen om de hobbels op mijn pad, ben ik beter in staat om op te staan en verder te gaan.
Het leven is eigenlijk een soort komedie, als ik er de juiste bril op zet. Op het moment dat ik middenin een stressvolle situatie zit, voelt het misschien als een drama, maar vaak genoeg merk ik later dat ik me druk maakte om iets wat achteraf gezien best meevalt. Dit is het punt waarop relativeren mijn geheime wapen wordt. Het zorgt ervoor dat ik met een knipoog naar mijn eigen zorgen kan kijken. Het laat me beseffen dat die bergen waar ik tegenop zie, eigenlijk gewoon molshopen zijn. En het mooiste van alles? Door te relativeren vind ik niet alleen rust, maar ook meer motivatie om door te gaan, zonder het gewicht van al die kleine problemen op mijn schouders.
Cognitieve bril
Er zit ook een wetenschappelijke kern van waarheid in de kracht van relativeren. Onderzoek toont aan dat mensen die in staat zijn om situaties vanuit verschillende perspectieven te bekijken en hun problemen te relativeren, minder geneigd zijn om vast te lopen in stress of negatieve emoties. Cognitieve herstructurering is een belangrijk onderdeel van technieken als cognitieve gedragstherapie (CGT). Deze techniek leert mensen om hun gedachten en overtuigingen kritisch te bekijken en minder catastrofaal te denken. Hierdoor ervaren ze minder stress en krijgen ze meer grip op hun emoties.
Onderzoekers hebben aangetoond dat het vermogen om te relativeren helpt bij het reguleren van de emotionele reactie op stressvolle gebeurtenissen. Wanneer je beter bent in cognitieve herstructurering, je minder intens negatieve emoties ervaart en sneller herstelt van tegenslagen. Dit heeft ook positieve effecten op de algehele mentale gezondheid en draagt bij aan veerkracht op de lange termijn.
Dus, als ik even door die wetenschappelijke bril kijk, kan ik concluderen dat relativeren niet alleen goed voelt, maar ook daadwerkelijk gezond is. Het helpt me om op een bewuste manier om te gaan met tegenslagen, zonder in paniek te raken of op te branden. En dat is niet alleen een voordeel voor mijn motivatie, maar ook voor mijn algehele welzijn.
Vergeten van te relativeren
We vergeten soms te relativeren. Onze hersenen zijn van nature ingesteld op het detecteren van bedreigingen en het reageren op stressvolle situaties. Vanuit een evolutionair perspectief hebben onze voorouders overleefd door alert te zijn op gevaren en snelle actie te ondernemen als dat nodig was. Tegenwoordig zitten we echter niet meer in de situatie waarin we voortdurend moeten vechten of vluchten voor fysieke bedreigingen. Onze hersenen reageren nog steeds op moderne stressoren op een vergelijkbare manier.
Als ik me bijvoorbeeld druk maak om een deadline of een conflict op het werk, lijkt dat in dat moment net zo’n “levensbedreigende” situatie te zijn voor mijn brein als een confrontatie met een wild dier. In plaats van die situatie rationeel en rustig te benaderen, schieten mijn gedachten snel naar de negatieve consequenties of mogelijke rampscenario’s. Dit heet ook wel catastrofaal denken, waarbij de hersenen automatisch naar het ergste geval springen. Hierdoor kan ik volledig opgaan in het probleem en vergeten het in perspectief te zien.
Een ander aspect is onze emotionele betrokkenheid. Als ik iets heel belangrijk vind, zoals een persoonlijk project of een relatie, dan voelt elke tegenslag veel groter dan het misschien in werkelijkheid is. Die emotionele lading maakt het moeilijker om afstand te nemen en objectief naar de situatie te kijken. In plaats daarvan kan ik mezelf verliezen in de intensiteit van het moment.
Daarnaast speelt onze omgeving een grote rol. De maatschappij legt vaak hoge druk op prestaties en succes, wat de neiging versterkt om voortdurend te focussen op wat er mis kan gaan of wat er nog beter moet. Sociale media dragen hier ook aan bij door ons constant bloot te stellen aan de schijnbaar perfecte levens van anderen. Hierdoor lijkt het alsof ik altijd meer moet doen om “bij te blijven”. In zo’n context wordt relativeren een uitdaging, omdat er voortdurend externe prikkels zijn die mijn aandacht trekken en mijn gevoel van urgentie versterken.
Maar de grootste reden waarom we vergeten te relativeren, is misschien wel omdat we het simpelweg niet oefenen. Net zoals elke andere vaardigheid, is relativeren iets wat we bewust moeten cultiveren. Het vereist tijd en oefening om in een stressvol moment even een stap terug te doen en te beseffen dat het allemaal niet zo groot is als het lijkt.
Trainen van het relativeren
Relativeren is een waardevolle vaardigheid, maar net zoals elke andere vaardigheid vereist het oefening en bewustzijn om beter te worden. Gelukkig zijn er verschillende manieren waarop we kunnen leren relativeren, zodat we situaties met meer perspectief en kalmte kunnen benaderen.
1. Stel jezelf de juiste vragen
Een van de eenvoudigste manieren om te relativeren is door jezelf vragen te stellen die je helpen om de situatie in een breder perspectief te plaatsen. Bijvoorbeeld:
- “Hoe belangrijk is dit over een week, maand of jaar?”
- “Wat is het ergste dat kan gebeuren?”
- “Heeft dit echt zo’n grote impact op mijn leven als ik nu denk?”
Door regelmatig deze vragen te stellen, leer je om te beoordelen hoe ernstig een situatie daadwerkelijk is, in plaats van te reageren op de emotionele intensiteit van het moment.
2. Cognitieve herstructurering
Zoals eerder genoemd, is cognitieve herstructurering een techniek die wordt gebruikt in cognitieve gedragstherapie (CGT). Het helpt om automatische negatieve gedachten uit te dagen en te vervangen door meer realistische en evenwichtige gedachten. Als je merkt dat je gedachten doordraaien of dat je je zorgen maakt, probeer dan bewust de situatie vanuit een ander perspectief te bekijken. Bijvoorbeeld:
- Als je denkt: “Ik ga falen en iedereen zal me belachelijk maken,” herformuleer dat als: “Iedereen maakt fouten, en één fout betekent niet dat ik gefaald heb.”
Deze oefening helpt om irrationele overtuigingen te verminderen en meer afstand te creëren tussen jou en je zorgen.
3. Gebruik humor
Humor is een krachtige tool om te relativeren. Door te lachen om je eigen problemen of situaties waarin je je bevindt, verminder je de intensiteit van negatieve emoties. Natuurlijk hoeft het probleem zelf niet altijd grappig te zijn, maar het vermogen om af en toe om jezelf of de absurditeit van het leven te lachen, kan je helpen de druk te verlagen.
Probeer bijvoorbeeld eens een probleem te beschrijven alsof je het aan een komiek zou uitleggen. Vaak zie je hierdoor de onnodige ernst die je eraan hebt toegekend.
4. Verander je perspectief
Soms helpt het om de situatie vanuit het oogpunt van iemand anders te bekijken. Stel jezelf voor hoe een vriend, familielid of een neutrale buitenstaander de situatie zou beoordelen. Dit helpt je om afstand te nemen van je eigen gevoelens en gedachten en de situatie objectiever te bekijken. Ook kun je jezelf afvragen wat je tegen een goede vriend zou zeggen als die zich in dezelfde situatie bevond.
5. Mindfulness en meditatie
Mindfulness kan je helpen om meer in het moment te zijn en te erkennen dat gedachten en emoties voorbijgaand zijn. Het helpt je om gedachten op te merken zonder erin meegezogen te worden, wat relativeren makkelijker maakt. Door regelmatig mindfulness-oefeningen of meditatie te doen, leer je meer bewust om te gaan met je emoties en gedachten, en creëer je ruimte om na te denken voordat je reageert.
Meditatie, zelfs maar een paar minuten per dag, kan helpen om je geest tot rust te brengen. Het biedt afstand tussen jou en je gedachten, zodat je makkelijker kunt relativeren.
6. Vergelijk het met eerdere situaties
Denk terug aan eerdere momenten waarin je iets soortgelijks hebt meegemaakt. Hoe ernstig leek het toen, en hoe is het uiteindelijk gelopen? Vaak zul je merken dat eerdere situaties, die destijds misschien overweldigend leken, uiteindelijk meevielen of oplosbaar bleken. Door je dit te herinneren, kun je een situatie in een beter perspectief plaatsen. Je leert dat problemen meestal minder groot zijn dan ze aanvankelijk lijken.
7. Focus op wat je kunt controleren
Vaak vergeten we te relativeren omdat we gefocust zijn op dingen waar we geen controle over hebben. Door je bewust te richten op de aspecten die je wel kunt beïnvloeden, verminder je de mentale belasting en zorg je ervoor dat je effectiever kunt handelen. Dit geeft niet alleen rust, maar helpt je ook om realistischer en constructiever met situaties om te gaan.
8. Praat erover met iemand
Het uitspreken van je zorgen kan enorm helpen om te relativeren. Door je gedachten hardop te delen met iemand die je vertrouwt, kun je de emotionele lading verminderen en misschien zelfs nieuwe inzichten krijgen. Soms biedt de reactie van een ander een perspectief waar je zelf nog niet aan had gedacht.
9. Dankbaarheid oefenen
Relativeren kan ook worden gestimuleerd door een dankbaarheidsoefening. Wanneer je bewust stilstaat bij de dingen die wél goed gaan, helpt dat om de negatieve aspecten in perspectief te plaatsen. Het kan zo eenvoudig zijn als elke dag drie dingen opschrijven waar je dankbaar voor bent. Dit versterkt je gevoel van balans en helpt je te focussen op het grotere geheel.
Conclusie
Soms voelt het gewoon lekker om even volledig op te gaan in een probleem, alsof dat het belangrijkste ter wereld is. Totdat ik me realiseer dat het probleem waarschijnlijk niet eens zo belangrijk zal zijn over een week, een maand of een jaar. Dus ja, relativeren is een kunst, en zoals met elke kunstvorm, vergeet ik soms de techniek toe te passen. Gelukkig kan ik altijd terug naar de basis. Ik kan mezelf eraan herinneren dat zelfs de grootste stressfactoren maar tijdelijk zijn. Vaak zijn ze gewoon een kwestie van een beetje context.
Maar goed, om het allemaal een beetje luchtig te houden. Als ik mezelf echt te serieus begin te nemen, herinner ik mezelf eraan dat zelfs de grootste problemen in mijn leven waarschijnlijk niet eens op de radar staan van iemand die vanaf de maan naar de aarde kijkt. En wie weet, misschien ziet die astronaut me wel zitten, met mijn to-do lijstje in de hand. Hij denkt vast: “Ach, geef haar gewoon een pizza en laat het even rusten.” Dat is tenslotte ook een vorm van zelfzorg, toch?
Met een groet, Anna O
